Kişiler Arası Aleni Olmayan Konuşmaları Kayıt Altına Alma Suçu ve Hukuka Uygunluk Nedenleri

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 133. maddesi, kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların dinlenmesi, kayda alınması ve bu kayıtların ifşa edilmesini yaptırıma bağlamaktadır. Maddenin güncel metni şu şekildedir:

"(1) Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya bunları bir ses alma cihazı ile kaydeden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi, diğer konuşanların rızası olmadan ses alma cihazı ile kayda alan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

(3) (Değişik: 2/7/2012-6352/80 md.) Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesi suretiyle elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dörtbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. İfşa edilen bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı cezaya hükmolunur."

TCK’nın 133/1. maddesindeki suç:

İki veya daha fazla kişinin, başkalarının bilmeyeceği ve sınırlı bir dinleyici çevresi dışına çıkmayacağı yönünde haklı bir inanç ve iradeyle hareket ederek, herhangi bir vasıta kullanmadan, yüz yüze gerçekleştirdikleri,

Ancak özel bir çaba gösterilerek duyulabilecek nitelikteki aleni olmayan sesli düşünce açıklamalarının,

Konuşmanın tarafı olmayan üçüncü kişi veya kişilerce,

İlgilisinin rızası bulunmaksızın, elverişli bir aletle dinlenmesi veya kayda alınması suretiyle gerçekleşir.

işbu suç uzlaştırma kapsamındadır. Şikayete bağlı bir suç olup fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikayette bulunulmalıdır.

Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Bu kast, konuşmaların dinlenmesine ve kayda alınmasına yönelik olmalı ve rıza bulunmaksızın fiilin gerçekleştirildiği failce bilinmelidir.

Emsal Yargıtay kararlarında özellikle vurgulanan husus, içeriği özel, aleni olmayan konuşmaların kayıt almaya elverişli bir aletle kaydedilmesidir. TCK 133/1 Maddesi özellikle konuşmanın tarafı olmayan üçüncü kişi veya kişilerce suçun işlenmesini aramaktadır. İlgili fıkradaki suçun oluşması için failinin bahsi geçen konuşmaya dahilinin bulunmaması gerekmektedir.

TCK'nın 133/2. maddesindeki aleni olmayan söyleşinin kayda alınması suçunun oluşabilmesi için Yargıtay'ın emsal kararlarında şu koşullar aranmaktadır:

-Görüşmeye en az üç veya daha fazla kişinin katılması gereklidir.

-Aracı vasıta olmaksızın yüz yüze gerçekleşmelidir.

-Kaydı gerçekleştiren kişi aleni olmayan bu söyleşinin bizzat tarafı olmalıdır.

-Diğer konuşanların rızası bulunmamalıdır.

-Konuşmanın başkalarının bilmeyeceği ve sınırlı dinleyici çevresi dışına çıkmayacağı inancıyla yapılması ve ancak özel bir çabayla duyulabilecek nitelikte olması aranır.

1-Telefonla Yapılan Konuşmaların Kaydedilmesi Halinde Hangi Suç Gündeme Gelir?

Telefon aracılığıyla gerçekleştirilen iletişimin yüz yüze olmaması sebebiyle TCK'nın 133. maddesi kapsamına girmediği; üçüncü kişinin telefon görüşmesini kaydetmesinin TCK m. 132/1 (haberleşmenin gizliliğini ihlal), telefon görüşmesinin tarafı olan kişinin bu görüşmeyi gizlice kaydetmesinin ise koşulları varsa TCK m. 134/1 (özel hayatın gizliliğini ihlal) kapsamında incelenebileceği kabul edilmektedir.

2- İş Yerindeki Konuşmayı Gizlice Kaydetmek Suç Kapsamında Mıdır?

İş yerinde yapılan konuşmalar, kapalı bir alanda, bir toplantıda veyahut sınırlı sayıda kişinin bulunduğu bir durumda, konuşmada bulunan kişilerin açık rızası olmadıkça, bir suç işlenmesi anında başlayacak şekilde alınmaya başlamadıkça suç kapsamında kabul edilmektedir.

3- Hangi Durumlarda Aleni Olmayan Konuşmaları Kayıt Altına Almak Hukuka Uygun Kabul Edilmektedir?

Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kayda alınması eylemlerinde hukuka uygunluk nedenleri ve failin kusurluluğunu ortadan kaldıran haller yargı kararlarında belirli ölçütlere bağlanmıştır.

A. İlgilinin Rızası (TCK m. 26/2)

TCK m. 26/2 uyarınca, kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin açıkladığı rıza fiili hukuka uygun kılar. TCK'nın 133. maddesinin birinci fıkrasında "taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın", ikinci fıkrasında ise "diğer konuşanların rızası olmadan" ibarelerine yer verilmiş olup rıza yokluğu suç tipinin kurucu unsurudur.

B. Ani Gelişen Durumlarda Delil Koruma İstisnası (Meşru Müdafaa ve Hakkın Kullanılması - TCK m. 25, 26/1)

Belirtilmesi gerekir ki, özel şahıslar tarafından suç şüphesine binaen delil toplamak amacıyla iki veya daha fazla kişi arasında geçen konuşmaların gizlice dinlenmesi ve/veya kayda alınması mümkün değildir; bu yetki sadece CMK’da düzenlenen koşullar altında resmi makamlara aittir. Ceza muhakemesinin temel amacı olan maddi gerçeğin ortaya çıkarılması, suçun ispatı amacıyla kişiler arasındaki konuşmaların suç şüphesine istinaden özel şahıslar tarafından kayda alınmasını hukuka uygun kılmaz. Bu davranış, 133/1’de düzenlenen suçu oluşturacaktır.

Kişinin kendisinin de katıldığı bir söyleşiyi gizlice kayda alması 133/2 bakımından tipik bir fiil olup; söyleşide kendisine karşı söylenen sözleri muhakemede delil olarak kullanmak üzere kaydetmesinin hangi kapsamda mütalaa edileceği tartışmalıdır. Bir görüşe göre, bir kimse kendisine karşı söylenen sözleri muhakemede delil olarak kullanmak üzere kaydetmiş ise, meşru savunma hukuka uygunluk nedeni (TCK m. 25/1) ya da kusurluluğu etkileyen bir neden olarak zorunluluk hali (TCK m. 25/2) kapsamında değerlendirme yapılmalıdır. Başka bir görüşe göre ise, konuşmaların delil elde etmek amacıyla kaydedilmesi, iddia ya da savunma hakkı (Anayasa m. 36/1) kapsamında hukuka uygun görülebilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına göre, kişilerin rıza dışı konuşma kaydı yapması kural olarak hukuka aykırıdır. Ancak olağanüstü ve zorunlu hallerde bu eylemler hukuka uygun kabul edilmektedir.

Yargıtay kararlarında bu hukuka uygunluk istisnasının gerçekleşmesi için;

1. Durumun aniden ortaya çıkması,

2. Kişiye karşı işlenmekte olan bir suçun (cinsel saldırı, hakaret, tehdit, iftira, şantaj gibi) ya da kendisine veya aile birliğine yönelen haksız bir saldırının mevcut olması,

3. Yetkili makamlara başvurma imkânının o anda bulunmaması ve bir daha kanıt elde etme olanağının kalmaması,

4. Kaydın sırf kaybolma olasılığı bulunan delili güvence altına alıp resmi mercilere sunmak maksadıyla yapılması gerekmektedir.

Bu hallerin varlığı halinde alınan kayıt hukuka uygun kabul edilecektir.

Gizlice alınan konuşma kaydının üçüncü kişilere verilmemesi, çoğaltılıp dağıtılmaması, yalnızca devam eden veya açılacak bir ceza ya da hukuk davasında (örneğin boşanma davasında) iddiayı ispatlama ve delili muhafaza etme gayesiyle adli mercilere sunulması durumunda failin hukuka aykırı hareket etme bilinciyle hareket etmediği kabul edilmektedir.

4- Hangi Hallerde Hukuka Uygunluk Sınırı Aşılmış Kabul Edilir?

Kayıt eyleminin hukuka uygun kabul edilmediği sınırlar kararlarda açıkça belirlenmiştir:

-Önceden Planlı Delil Elde Etme Girişimi: Ani gelişen bir haksız saldırı veya suç olmaksızın, kişilerin önceden hazırlık yaparak yeni delil üretmek maksadıyla gizlice ses kaydı almaları hukuka aykırıdır. Kişinin kendisine karşı işlenmekte olan bir suçla ilgili olarak bir daha kanıt elde etme olanağının bulunmadığı ve yetkili makamlara başvurma imkanının olmadığı ani gelişen durumlar dışında, karşı tarafın konuşmalarını gizlice kaydetmesi hukuka uygun kabul edilemez.

-Gazetecilik Faaliyeti / Kamu Yararı: Gazetecilik veya haber verme iddiası gizli kaydı hukuka uygun kılmaz.

Hukuki Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Profesyonel hukuki destek için iletişime geçebilirsiniz.

Kaynakça : https://kutuphane.dogus.edu.tr/mvt/pdf.php